Становлення теорії синтаксичного зв’язку в українському мовознавстві (ХVІІ – початок ХХ ст.)

The formation of the syntactic connection theory in the Ukrainian linguistics (17th – early 20th century) In Ukrainian linguistics, there are no historiographical papers offering an adequate description of the origin and development of the syntactic connection theory. Elsewhere, I have already proposed a periodization of the research on syntactic connections from the time of the appearance of first Slavic grammars until today, which distinguishes five historical stages. The purpose of this analysis is to characterize particularly the first three periods of the development of research on syntactic connections – from the 17th century until the 1930s. The first stage (17th–18th centuries) is the beginning of the syntactic connection theory. The syntactic chapters in the grammars of this period deal with studying the ability of some parts of speech to combine with other words. The second stage (19th century) is the period of approval of terminology and formation of the ground for deepening the syntactic connection theory. All scholars of the period defined two possible realizations of the syntactic connection – agreement and government. The third stage (the beginning of the 20th century until the 1930s) was the period in which the morphological criterion prevailed. The typical symptom of this observed in the period is consideration of syntactic connections between pairs of words in isolation from the rest of the sentence components. The crucial research perspective opened up by the study is to explain in detail the development of research on syntactic connections from the 1940s until today. Tworzenie sie teorii związku skladniowego w jezykoznawstwie ukrainskim (XVII – początek XX wieku) W jezykoznawstwie ukrainskim brak jak dotąd historiograficznych studiow adekwatnie opisujących początki i rozwoj teorii związkow skladniowych. W jednej z poprzednich prac zaproponowalam periodyzacje badan nad związkami skladniowymi od czasu ukazania sie pierwszych gramatyk slowianskich az po dziś, wyrozniając w niej piec etapow historycznych. Celem tej analizy jest scharakteryzowanie zwlaszcza trzech pierwszych etapow rozwoju teorii związkow skladniowych – od XVII wieku do lat 30. XX wieku. Pierwszy etap (XVII–XVIII wiek) wyznacza początki teorii związkow skladniowych. Poświecone skladni rozdzialy gramatyk tego okresu badają cechy niektorych cześci mowy pozwalające im na lączenie sie z innymi wyrazami. Drugi etap (XIX wiek) to okres uzgadniania terminologii i tworzenia podwalin pod poglebioną teorie związkow skladniowych. Uczeni powszechnie wyrozniają wowczas dwa mozliwe typy związkow skladniowych: związek zgody i rządu. Trzeci etap (od początku do lat 30. XX wieku) byl okresem, w ktorym zapanowalo kryterium morfologiczne. Typowym tego objawem, jaki mozna zaobserwowac w tym okresie, jest rozpatrywanie związkow skladniowych pomiedzy parami wyrazow w oderwaniu od pozostalych cześci zdania. Wazną perspektywą badawczą, jaka otwiera sie w rezultacie przeprowadzonych badan, jest szczegolowy opis rozwoju badan nad związkami skladniowymi od lat 40. XX wieku po dzien dzisiejszy.