Derywaty z interfiksem -i- / -i/y- oraz pierwszym członem czasownikowym w języku serbskim, rosyjskim oraz polskim

Derivatives with the -i- / -i/y- interfix and a verb as the first component in Serbian, Russian and Polish The paper gives a comparative historical analysis of derivative words with the i / i/y- interfix and a verb as the first component in Serbian, Russian and Polish from the standpoint of contemporary Slavic morphology (derivatology). The aim is to provide their description in terms of semantic variation. The author ascertains that all the three languages feature a derivational model of forming expressive lexis by means of the i / i/y- interfix, predominantly nouns, of mostly humorous and pejorative meaning. A special group is formed by onyms (nicknames turned surnames, but also toponyms, oronyms, hydronyms etc). This type of words first occurred in Serbian and Russian in the thirteenth century (possibly in Serbian in the eleventh century), and in Polish in the fifteenth century. Judging by the available sources, derivatives with the i- interfix appear frequently in historical as well as modern Serbian, Polish and Russian (much more in Serbian and Polish than in Russian). In Serbian and Russian pre-nineteenth-century sources chiefly given names and nicknames-turnedsurnames were noted (in Russian, also some animal and plant names as well as abstract nouns). In Old Polish, words of the discussed kind are zoological and botanical lexemes; from Middle Polish on, the lexemes encompass all semantic categories characteristic of modern Serbian and Russian. It should, however, be stressed that the inaccessibility of the spoken language as well as the limited number of sources introduce considerable uncertainty to observations regarding the time of origin and vocabulary of the first centuries of Slavic languages. This applies especially to expressively marked lexemes, a considerable portion of which is constituted by common nouns of the “A (verb) + -i- / -i/y- + B” model. In contemporary Serbian, Polish and Russian, the lexis formed by means of this derivational model is almost equally developed conceptually and relates predominantly to the same phenomena. Expressive words in all three languages are formed in the processes of metonymisation, metaphorisation, personification, hyperbolization and grotesque, and are characterized by numerous derivational and semantic equivalents. Derywaty z interfiksem -i- / -i/y- oraz pierwszym czlonem czasownikowym w jezyku serbskim, rosyjskim oraz polskim Artykul zawiera analize historyczno-porownawczą wyrazow z interfiksem -i- / -i/y- oraz pierwszym czlonem czasownikowym (modelu A (czas.) + -i- / -i/y- + B) w jezyku serbskim, rosyjskim oraz polskim z punktu widzenia wspolczesnej derywatologii slawistycznej. Celem badan jest opis analizowanych derywatow wedlug ich zroznicowania znaczeniowego. Autorka wykazuje, ze we wszystkich trzech jezykach wedlug tego modelu slowotworczego powstaje przede wszystkim slownictwo ekspresywne, glownie rzeczowniki, o znaczeniu zartobliwym i pejoratywnym. Taki typ wyrazow w jezyku serbskim i rosyjskim pojawia sie po raz pierwszy w źrodlach z XIII wieku (mozliwe, ze w serbskim juz w XI w.), natomiast w polszczyźnie w przebadanym materiale z XV wieku. Sądząc po źrodlach, model slowotworczy, wedlug ktorego tworzone są analizowane wyrazy, jest produktywny we wszystkich trzech jezykach, zarowno w ich stadium historycznym, jak i w jezyku wspolczesnym, przy czym w jezyku serbskim i polskim jest takich derywatow wiecej niz w jezyku rosyjskim. W źrodlach sprzed XIX stulecia w jezyku serbskim i rosyjskim odnotowano glownie imiona i przydomki przetworzone w nazwiska (w jezyku rosyjskim rowniez pewne nazwy zwierząt i roślin oraz rzeczowniki abstrakcyjne). W staropolszczyźnie jest to leksyka zoologiczna i botaniczna, а w dobie średniopolskiej wyrazy modelu A (czas.) + -i/y- + B obejmują prawie wszystkie kategorie pojeciowe, do ktorych przynalezą wyrazy tego modelu we wspolczesnym jezyku serbskim i rosyjskim. W tym miejscu nalezy podkreślic, ze brak dostepu do jezyka mowionego, a takze ograniczona liczba zabytkow sprawiają, ze spostrzezenia dotyczące czasu powstania czy zasobow leksykalnych pierwszych wiekow slowianszczyzny pisanej obarczone są duzym stopniem niepewności. Dotyczy to w szczegolności leksemow o nacechowaniu ekspresywnym, wśrod ktorych wyraźną grupe stanowią wyrazy pospolite modelu A (czas.) + -i- / -i/y- + B. We wspolczesnym jezyku serbskim, rosyjskim oraz polskim leksyka tego modelu jest podobnie zroznicowana znaczeniowo i dotyczy zazwyczaj tych samych zjawisk. Ekspresywy we wszystkich trzech jezykach powstają w wyniku procesow metonimizacji, metaforyzacji, personifikacji, hiperbolizacji oraz przy zastosowaniu groteski i charakteryzują sie licznymi ekwiwalentami slowotworczo-semantycznymi.