Charakterystyka języka familijnego Joachima Lelewela dotyczącego społecznej przestrzeni rodziny (na podstawie listów do najbliższych)

A Description of Joachim Lelewel’s Familial Language Concerning the Family Social Space (on the Basis of Letters to His Loved Ones) This article is a contribution to research on Joachim Lelewel’s familial language. The study is limited to a range of linguistic phenomena concerning the family social space, and considers the two-volume collection of his letters from many different places written in various periods of his life. The epistolary prose under examination reflects the language of nobility and intelligentsia circles of the first half of the nineteenth century, with its distinctly marked hierarchical structure of the family social space. Its exponents include family names (e.g. the names for kinship and family relations, maritonymics and patronymics, names used with reference to married couples), familial forms of address (with the conventional forms Pan/Pani ‘Sir/Madam’,  Dobrodziej/Dobrodziejka/Dobrodziejstwo ‘Sir/ Madam/Sir and Madam’, lit. ‘benefactor/benefactress/benefactors’ in relation to the elderly), emotional colloquial vocabulary and unofficial anthroponyms. This use of familial language, characterised by infrequent use of personalised forms, belongs to marked informal register. Charakterystyka jezyka familijnego Joachima Lelewela dotyczącego spolecznej przestrzeni rodziny (na podstawie listow do najblizszych) Niniejszy szkic stanowi przyczynek do poznania wlaściwości jezyka familijnego Joachima Lelewela. Charakterystyka ograniczona zostala do repertuaru zjawisk jezykowych dotyczących spolecznej przestrzeni rodziny. Podstawe materialową tworzy dwutomowy zbior korespondencji pisanej z wielu miejsc pobytu w roznych okresach zycia historyka. Badana proza epistolarna odzwierciedla jezyk środowiska szlachecko-inteligenckiego pierwszej polowy XIX wieku, w ktorym wyraźnie zaznacza sie zhierarchizowanie struktury przestrzeni spolecznej rodziny, czego wykladnikami są nazwy rodzinne (m.in. nazwy pokrewienstwa i powinowactwa, marytonimika i patronimika, określenia par malzenskich), familiarne adresatywy z konwencjonalnymi formulami Pan // Pani, Dobrodziej // Dobrodziejka // Dobrodziejstwo w stosunku do starszych, emocjonalną leksyką potoczną i nieoficjalnymi antroponimami. Realizacja jezyka familijnego, w ktorym ujawniają sie nieliczne indywidualizmy, sytuuje sie w obrebie rejestru nacechowanego jezyka potocznego.