The Alexander Family Chronicle

The Alexander Family Chronicle The paper focuses on the history of Zagreb’s prominent Jewish family, the Alexanders (or Aleksanders), who were influential in the cultural, economic and social life of the city and Croatia for almost a century. At the time of their arrival in Zagreb and after the end of the First World War, they all belonged to the Jewish religious denomination; later most of them converted to Catholicism and one was an Evangelical Christian (Protestant). The Alexander family moved to Zagreb from Burgenland (Gussing) in the 1850s. Upon their arrival, they worked in commerce and were known as diligent businessmen. Soon they became respected and wealthy patrons well-known in Zagreb, Croatia and abroad. The second-generation family members were distinguished physicians, lawyers, engineers, artists, professors and businessmen. They formed marriage alliances with Zagreb’s prominent Jewish and Catholic families and socialised with the nobility, thus making acquaintances and forming social networks that upgraded their social status. Also, they were cosmopolitans with one foot in Zagreb and the other in Vienna. Thereby, Budapest was not far-fetched for them. Among the most prominent and distinguished family members, one finds the brothers Aleksander/Sandor (1866–1929) and Samuel David (1862–1943). They were well-respected industrialists, founders of Zagreb’s brewery, malt factory and cement factory. They were also board members of several banks and founders of industrialists’ associations. Thus, their work and diligence were much appreciated during the First World War, for which Aleksander was awarded an Austro-Hungarian noble title. The post-war unification of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes had no negative impact on their social standing. Thereby, the brothers managed to continue their business successfully, and were greatly appreciated by the newly formed political elite. Later, at the beginning of the Second World War, the majority of the family members managed to escape Nazi persecution, while some perished in the Holocaust. Today, descendants of this large family live scattered around the world, in Israel, the United States, Italy and Zagreb. The only visible memory trace – proof of the family’s existence in Zagreb – are the stairs in the Tuskanac city park, named after Sandor von Alexander of Sesvete. Kronika rodziny Alexander W tekście zaprezentowana jest historia rodziny Alexander (Aleksander), zydowskiej rodziny z Zagrzebia, ktora prawie przez sto lat odgrywala wazną role w gospodarczym, kulturalnym i spolecznym zyciu miasta oraz calej Chorwacji. W czasie osiedlenia sie w Zagrzebiu wszyscy czlonkowie rodziny byli wyznawcami judaizmu, jednak do 1941 roku wiekszośc z nich przeszla na katolicyzm, a jeden z nich dolączyl do wyznawcow kościola ewangelickiego. Rodzina do Zagrzebia przybyla w polowie XIX wieku z terenu Gradisce (Burgenland). Po osiedleniu sie zaczela dzialac w handlu, a poniewaz czlonkowie rodziny byli niezwykle pracowici, juz przed koncem XIX wieku rodzina stala sie jedną z najbardziej szanowanych i majetnych, zarowno w Zagrzebiu, jak i w Chorwacji, a nawet poza nią. Juz w drugim pokoleniu czlonkowie rodziny wyrozniali sie jako znakomici lekarze, prawnicy, inzynierowie, artyści, profesorowie i przedsiebiorcy. W Zagrzebiu zawierali malzenstwa z czlonkami wplywowych rodzin, zarowno zydowskich, jak i katolickich, pozostawali w stosunkach towarzyskich z lokalną elitą i w ten sposob zyskali wysoki status w otoczeniu. Byli kosmopolitami: zycie dzielili miedzy Zagrzeb i Wieden, a i Budapeszt nie byl im obcy. Wśrod nich swoimi talentami wyrozniali sie bracia Aleksander/Sandor (1866–1929) i Samuel David (1862-1943). Byli  szanowanymi przemyslowcami: zalozyli zagrzebski browar, fabryke slodu, olejarnie, cementownie i inne obiekty przemyslowe w Zagrzebiu. Zasiadali w zarządach kilku zagrzebskich bankow, zalozyli takze kilka towarzystw przemyslowych. Wyroznili sie w czasie I wojny światowej, a Aleksander otrzymal wegierski tytul szlachecki za swoją dzialalnośc humanitarną. Okres Krolestwa SHS/Jugoslawii rowniez nie zagrozil ich pozycji, co wiecej – nadal z powodzeniem pracowali i dzialali. Po wybuchu II wojny światowej wiekszośc czlonkow rodziny opuścila Niezalezne Panstwo Chorwackie, kilkoro z nich zginelo w czasie Holokaustu. Obecnie potomkowie tej wielkiej rodziny mieszkają w Izraelu, Stanach Zjednoczonych Ameryki, we Wloszech oraz w Zagrzebiu, a o ich obecności w historii miasta świadczą schody na Tuskanacu, ktore noszą imie Sandora Alexandra Sesveckiego.