Neighbourhood of the City and the Provinces in Dalmatia in the Light of Chosen Examples of Early Modern French Travel Literature

Neighbourhood of the City and the Provinces in Dalmatia in the Light of Chosen Examples of Early Modern French Travel Literature In early modern period Dalmatia was a region which was culturally diversified. Such cities as Zadar or Split were the centres of Italian culture, while province was a part of the Slavic world. Their location on the route to Turkey made of them a frequent stop for such French travellers as Jacob Spon (1675) or Louis-Francois Cassas (1782), which testimonies became a basis for printed publications. In their testimonies readers could find the information about Dalmatian cities and province and differences between then. The latter issue is important, yet often neglected addition to the discussion on the shaping of the image of the Balkans. In this study we concentrate on this French approach to this problem, because it can be considered as representative for the other Western European perspectives. The French look at the issue of neighbourhood of the city and the province was characterized by a distance, which is rarely found in Venetian sources. This wide chronologic scope will allow to show changes which occurred in the French image of Dalmatia during the age of Enlightenment. The paper tries to analyse the travel literature in the perspective of the issue of image of neighbourhood of the city and province in Dalmatia and proves that this image had two perspectives. The first related to the neighbourhood of the sophisticated Italian culture (synonymous with the city) and the province, equated mostly with little known in the West Slavic world. The second perspective, which appeared in the second half of the eighteenth century dealt with these relationships in the wider context of the neighbourhood civilization and backwardness. Sąsiedztwo miasta i prowincji w Dalmacji w świetle wybranych przykladow francuskiej literatury podrozniczej z czasow nowozytnych Dalmacja stanowila w epoce nowozytnej niezwykle zroznicowany kulturowo obszar, w ktorym miasta takie, jak Zadar czy Split, stanowily przede wszystkim ośrodki kultury wloskiej, podczas gdy prowincja przynalezala do świata slowianskiego. Polozenie na szlaku do Turcji sprawialo, ze do miast trafiali podroznicy tacy, jak Jacob Spon (1675), czy Louis-Francois Cassas (1782), ktorzy opisywali ich zabytki (w tym te z czasow Cesarstwa Rzymskiego), a takze obyczaje ich mieszkancow. Bardzo czesto zwracali uwage na kulturowy i etniczny kontrast miasta z prowincją, wiekszy niz w przypadku zachodnioeuropejskich centrow i ich okolic – bo dotyczący rowniez kwestii etnicznych.  Francuskie spojrzenie na kwestie sąsiedztwa miasta i prowincji na obszarze Dalmacji jest o tyle istotne, ze charakteryzuje sie dystansem, ktory rzadziej spotykamy w źrodlach weneckich. W owych opisach juz na wstepnym etapie badan mozna wydzielic  dwie  perspektywy – pierwsza dotyczy spotkania wyrafinowanej kultury wloskiej (utozsamianej z miastem) i prowincji, utozsamianej najcześciej z malo znanym na Zachodzie światem slowianskim. Druga perspektywa, ktora pojawila sie w drugiej polowie XVIII wieku, rozpatrywala te relacje w szerszym kontekście sąsiedztwa cywilizacji i zacofania, ktore lączylo wspominaną refleksje dotyczącą stosunkow wlosko-slowianskich  z historyczną refleksją nad sąsiedztwem rzymskiej cywilizacji (ktorej wiele świadectw zachowalo sie miastach dalmatynskich) z barbarzynstwem – ktore doprowadzilo do jej kresu. Szersza perspektywa chronologiczna umozliwi uchwycenie zmiany, jaka zaszla w we francuskim spojrzeniu na Dalmacje, a ktorej katalizatorem byly nie tylko coraz wieksze zainteresowanie tym regionem (mające swoje apogeum w krotkim okresie napoleonskich rządow w Dalmacji w okresie istnienia Prowincji Iliryjskich), lecz rowniez oświeceniowa refleksja dotycząca cywilizacji i prymitywizmu.