„Łbem muru nie przebijesz”. Na tropach frazematyki północnokresowej końca XX wieku

Łbem muru nie przebijesz : Tracing Northern Kresy Phraseology of the End of the Twentieth Century The authors studied the little-investigated body of northern Kresy Polish phraseology. The first part of the article briefly presents general, theorical issues related with the status of multi-word constructions, highlighting among these multi-component language units, i.e. reproductions (phrasemes), with the predilection of researchers to describe individual words and avoid multi-word units, even though there are many more of the latter in natural language than single-element units. It has been shown that northern Kresy phrasematics has been particularly neglected. A result of this neglect is the lack of extensive databases of these multi-word units, which in turn makes it impossible to present a credible description of discontinuous units. The authors propose that research should begin with the assembly of a database of northern Kresy phrasematic material nearly from scratch. The empirical part presents the results of initial exploratory research, i.e. performing extraction on a fragment (ca. 110 pages) of a Lithuanian-Polish dictionary published in Vilnius at the end of the twentieth century. The excerpt contains as many as twenty phrasemes that are not found in general Polish, which confirms the thesis that contemporary northern Kresy cultural dialect is saturated with multi-word units. As many as 90% of reproductions are not – most likely apparently, due to the lack of an extensive database – attested in other sources. All are of foreign origin. Interestingly, 35% of the material occurs in all four languages used in Kresy ( bedziesz gościem ; tnie prawde w oczy ; rodzaj ogolny ; siedzi jak na iglach ; suche miejsce ; krupy ryzowe and sygnal samochodowy ). Most likely the same living conditions led to the creation of a similar image of the world. The extracted phrasematic material is presented in a formalised manner, adapting the principles of description of language units proposed by Andrzej Boguslawski. Łbem muru nie przebijesz . Na tropach frazematyki polnocnokresowej konca XX wieku Autorzy podjeli studia nad bardzo slabo zbadanym zasobem frazematycznym polszczyzny polnocnokresowej. W pierwszej cześci artykulu przedstawiono w duzym skrocie problemy ogolne, teoretyczne związane ze statusem konstrukcji wielowyrazowych, z wyodrebnianiem spośrod nich wielokomponentowych jednostek jezyka, czyli reproduktow (frazemow), z predylekcją badaczy do opisywania pojedynczych wyrazow i pomijania calostek wielowyrazowych, mimo ze to wlaśnie tych ostatnich jest w jezykach naturalnych znacznie wiecej niz jednostek jednoelementowych. Udowodniono, ze szczegolnie zaniedbana jest obecnie frazematyka polnocnokresowa. W rezultacie tego zaniedbania dotkliwie brakuje obszernych baz tamtejszych calostek wielowyrazowych, co z kolei uniemozliwia przedstawienie wiarygodnych opisow jednostek nieciąglych. Autorzy postulują rozpoczecie badan od stworzenia niemal od podstaw polnocnokresowych frazematycznych baz materialowych. W cześci empirycznej przedstawiono rezultaty pierwszego rekonesansu badawczego, czyli poddania ekscerpcji fragmentu (okolo 110 stron) slownika litewsko-polskiego wydanego w Wilnie u schylku XX wieku. Ekscerpt zawiera az 20 frazemow nieogolnopolskich, co potwierdza teze, ze wspolczesny polnocnokresowy dialekt kulturalny jest przesycony wielowyrazowcami. Az 90% reproduktow nie ma – najprawdopodobniej pozornie, z braku obszernych baz – poświadczen w innych źrodlach. Wszystkie jednostki są pochodzenia obcego. Co ciekawe, 35% materialu wystepuje we wszystkich czterech jezykach uzywanych na Kresach ( bedziesz gościem ; tnie prawde w oczy ; rodzaj ogolny ; siedzi jak na iglach ; suche miejsce ; krupy ryzowe i sygnal samochodowy ). Prawdopodobnie jednakowe warunki zycia doprowadzily do wytworzenia sie zblizonego obrazu świata. Wyekscerpowany material frazematyczny zaprezentowano w postaci sformalizowanej, adaptując zasady opisu jednostek jezyka zaproponowane przez Andrzeja Boguslawskiego.