Het passieve werkwoord in de Indonesische talen

e praedicerende "oordeel". Hier verraadt zich een tweede typisch negentiende eeuwse trek: het overdreven logicisme, en wel in het bijzonder in die vorm die het engelse sensisme en het duitse idealisme claaraan hadden gegeven. Zo gold als het beste voorbeeld van HET PASSIEVE WERKWOORD IN DE INDONESISCHE TALEN. 65 een werkelijke "fléctie" en een werkelijk "subject" bij de meeste auteurs het z.g. praedicatieve werkwoord. Tussen stamvorm en persoonsindex kon hier slechts met moeite nog de grens worden teruggevonden. Juist aan de andere kant van de scala stond dan het ongeconjugeerde of "vormeloze" werkwoord. (De negatieve benaming is karakteristiek). Grammaticale termen als "subject" en "praedicaat" konden hier in de grond slechts per analogiam worden gebruikt. De beide delen der constructie staan in de grond volkomen los en zonder enige' verandering naast elkaar: ego audire; nos percutere. En tussen deze beide extremen in was er tenslotte nog plaats voor de overgangsvorm der agglutinatie, waarbij het subjectsteken en de stam slechts vrij los met elkander in verbinding werden gebracht. In zeer veel gevallen was het subjectsteken hier possessief van oorsprong, en men sprak dus ook wel van "possessieve" flectie. Men ziet, hoe in een dergelijke gedachtengang alle toenmaals bekende feiten ineens konden worden overzien. Zelfs voor de rangschikking en de waardering van de practisch voorkomende conjugatietypen had men op deze wijze onmiddellijk alle gewenste houvast. Voor de propaganda en de bestendiging der theorie lag er in zulk een strakke opzet zeker een grote kracht. A. De periode van het "praedicatieve" en het "possessieve" werkwoord. Het begrip van het "praedicatieve" werkwoord vindt men reeds bij niemand minder dan W. von Humboldt, blijkbaar onder invloed van de contemporaine duitse idealistische philosophie 74). Grammaticale begrippen als "subject" en "praedicaat" worden door de geniale geleerde regelrecht in philosophische zin gereïnterpreteerd. Voor Von H umboldt is het werkwoord "der Nerv der ganzen Sprache". Alleen deze "Gattung" is z.i. in de zin "der Leben enthaltende und Leben verbreitende Mittelpunkt" ; alle overige leden zijn slechts "gleichsam todt daliegender, zu verbindender Stoff". De oorzaak van deze unieke positie ligt hierin, dat uitsluitend aan het werkwoord "der Act des synthetischen Setzens als grammatische Funktion beigegeben (ist)". Elke geflecteerde verbale 74) W. von Humboldt, Ueber die Verschiedenheit des menschlichen Sprachbaues, und ihren Einflusz auf die geistige Entwickelung des Menschengeschlechts. Berlin 1836 C= Gesammelte Werke Bd. VI, 1-425).