Uogólniona analiza wrażliwości zysku

W ujęciu encyklopedycznym (Nowa encyklopedia powszechna PWN, 1995, t. 2, s. 178) dźwignia jest to „maszyna prosta, sztywny element w kształcie pręta o stałej osi obrotu; umożliwiający wykonywanie określonej pracy (np. podnoszenie ciężaru) mniejszą siłą na odpowiednio większej drodze”. W biznesie określenie „dźwignia” ma rację bytu, gdyż związane jest ono z efektami dochodowymi przedsiębiorstwa, które można uzyskać przy zmianie poziomu szeroko rozumianych kosztów. Według T. Dudycza (2002, s. 125) „dźwignię najogólniej można zdefiniować jako zwiększenie obciążeń przedsiębiorstwa w celu wzmocnienia pozytywnych skutków”. Podobnie twierdzi R. Machała (2001, s. 316), uważając, że „z dźwignią mamy do czynienia wówczas, gdy zmiana wartości pewnych wielkości ekonomicznych powoduje więcej niż proporcjonalną zmianę innych wielkości ekonomicznych”. Zjawisko dźwigni ekonomicznych związane jest z pojęciem „ekonomia skali” (economy of scale), które oznacza obniżanie jednostkowego kosztu w miarę zwiększania skali działalności przedsięwzięcia. Częstokroć korzyści skali wynikają z faktu rozłożenia kosztów stałych (np. kosztów inwestycji kapitałowych) na zwiększony wolumen produkcji i sprzedaży (Johnson, Scholes, 1999, s. 166). Studia literaturowe dotyczące problematyki dźwigni ekonomicznych wskazują, że z pojęciem dźwigni, zwanej czasem lewarem czy też przekładnią, związane są różne określenia, które dość często okazują się równoważne. Zachodni ekonomiści podkreślają, że rachunek dźwigni pełni rolę swoistego stymulatora w gospodarce rynkowej (Joy, 1983, rozdział 11). Istnieje bogata literatura polska na temat dźwigni ekonomicznych, jednakże ma ona wspólny mianownik – dotyczy przede wszystkim produkcji jednoasortymentowej, co zawęża jej wartość merytoryczną. Do nielicznych ekonomistów, którzy na polskim gruncie podjęli trud zmierzenia się z problemem analizy wrażliwości zysku w warunkach produkcji wieloasortymen-