Problematyka oświatowa na łamach czasopism społeczno-ekonomicznych Królestwa Polskiego połowy XIX w.

Dyskurs toczony obecnie przez historyków, po co i jak pisać historię w początkach trzeciego tysiąclecia1, skłania również do poszukiwania nowych źródeł dla „starych” tematów bądź innego spojrzenia na źródła dotychczas wykorzystywane. Dla badań nad szeroko definiowaną historią społeczną z pewnością istotnym źródłem staje się prasa. Oddziałując na poglądy czytelników, sama musiała jednocześnie podlegać wpływowi obiegowych sądów i wyobrażeń, stąd jest ważnym świadectwem polskiego życia społecznego, politycznego, gospodarczego, naukowego, kulturalnego i w naukach humanistycznych winna stanowić istotny rodzaj dokumentu źródłowego. Niestety, daleko jeszcze do stworzenia pełnej retrospektywnej bibliografii czasopism, gromadzącej nie tak same tytuły, jak charakteryzującej ich zawartość i przydatność do badań. Poniższy tekst jest próbą odpowiedzi na pytanie, czy czasopisma społeczno-ekonomiczne, które w liczbie kilku tytułów ukazywały się w Królestwie Polskim (faktycznie w Warszawie) w okresie międzypowstaniowym, mogą stać się źródłem dla badań nad dziejami szkolnictwa i oświaty. Zanim przejdę do poszukiwania odpowiedzi na tak postawione pytanie, przynajmniej w zarysie naszkicuję niektóre aspekty ówczesnych uwarunkowań określających możliwości działania mieszkańców Królestwa Polskiego, warunków rozwoju szkolnictwa i ukazywania się prasy. Klęska w wojnie z Rosją w 1831 r., a przede wszystkim represje, jakie spadły na Królestwo Polskie w epoce paskiewiczowskiej spowodowały, że przed Polakami, dla których odrażający był serwilizm, zamknęły się możliwości aktywności politycznej na terenie kraju. Stąd też ci z nich, którzy nie wyjechali na emigrację,