‘Soldiers for a Joint Cause’: A Relational Perspective on Local and International Educational Leagues and Associations in the 1860s

De Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen slaagde er in de periode van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815-1830) niet in om duurzame afdelingen te vestigen in het katholieke Zuiden. Dertig jaar later flakkerde de wens opnieuw op om inhet ondertussen onafhankelijke Belgie zusterverenigingen op te richten. Vooral de internationale contacten tijdens de congressen van de International Social Science Association (issa) tussen 1862 en 1865 voedden dit verlangen. Deze bijeenkomsten brachten experts vanuit verschillende landen samen en waren laboratoria voor de uitwisseling van informatie over sociale experimenten. Tijdens deze samenkomsten werden ook de verschillende organisatievormen van diverse verenigingen bestudeerd. Zo werden de Belgische pleitbezorgers voor seculier onderwijs tijdens het issa-congres in Amsterdam (1864) sterk beinvloed door het organisatiemodel van Tot Nut. Kort na dit internationale contact werd in Belgie de Ligue de l’Enseignement gesticht, een vereniging die het openbaar onderwijs wilde hervormen en openbare bibliotheken wilde institutionaliseren. De structuur van deze Belgische vereniging toont veel gelijkenissen met die van Tot Nut. Carmen Van Praet en Christophe Verbruggen onderzoeken deze transfer om een beter zicht te krijgen op de effectieve uitwisseling van deze organisatievorm en analyseren de internationale contacten van de Ligue om na te gaan welke impact deze Belgische vereniging had in het bredere netwerk van verenigingen die streefden naar onderwijshervorming.