Nederland: een calvinistische natie?

Moeten we de vox populi geloven, dan is Nederland een door en door calvinistische natie. Want de Nederlanders zijn naar ieder weet sobere, rechtlijnige lieden, principieel in alle varieteiten van behoudzucht, bekrompenheid en betweterigheid, en als het even meezit harkerig, fantasieloos, schoolmeesterachtig en zedeprekerig. Fuifnummers noch foezelaars dus. Het is met dit nationale zelfbeeld merkwaardig gesteld. Het wordt als onontkoombaar feit aanvaard omdat voor ontwijfelbaar wordt gehouden, dat Nederland een zeer calvinistisch verleden heeft. En men verwijst dan naar allerlei bekende beelden en verhalen van vroeger, naar mondelinge en schriftelijke overlevering — dit laatste vooral in de vorm van de romans van Jan Wolkers, Maarten 't Hart en consorten — maar ook wel naar Gesunkenes Kulturgut uit de geschiedschrijving van voorgaande generaties, naar populaire concepten ook uit sociologische of godsdienst-historischsociologische hoek. Naar flarden geschiedschrijving dus over de tachtigjarige oorlog terwille van de ware godsdienst, en de calvinistische theocratie die dat opleverde. Naar beelden van een benepen samenleving, waarin steile staalmeesters in somber zwart het dagelijks leven de strenge maatlat van de Dordtse canones, van catechismusen boetepreek aanlegden, op straffe van dood, hel en verdoemenis.