Burgers in beweging. Ideaal en werkelijkheid van de onlusten te Leiden in 1748

Korte tijd na de verheffing van Willem IV tot stadhouder van Holland op 3 mei 1747, verscheen in die provincie een nogal merkwaardig geschrift. Het droeg de titel Brief aan den heer e Justus Superbus wegens de toestand van de godsdienstige en burgerlyke levens-wyze der inwoonders van de landen Simplicitas en Luxuries. De schrijver verborg zich achter het pseudoniem Jonas Simplicius. Het merkwaardige van zijn 67 bladzijden lange pennevrucht gold zeker niet de gekozen brief-vorm, want dat was een beproefde stijlfiguur. Evenmin origineel was het feit dat het commentaar op de politieke actualiteit was gegoten in een fictieve verhandeling, want ook daarvan waren talloze voorbeelden voorhanden. Wel opmerkelijk was daarentegen dat de schrijver zich had laten inspireren door een vorm van het politiek tractaat die in Holland tot op dat moment ongebruikelijk lijkt te zijn geweest, namelijk de utopie. Het klassieke voorbeeld van dit type van geschriften is, vanzelfsprekend, het boekje waaraan het genre zijn naam ontleent, Utopia van Thomas More, verschenen in 1516. En alhoewel onze Jonas Simplicius nergens naar het boek van More verwijst, mag veilig aangenomen worden dat hij het kende, aangezien zijn eigen werkwijze die van More op de voet volgt.