Νησιωτικοί οικισμοί και θαλάσσιοι δρόμοι

Αντικείμενο της διδακτορικής διατριβής αποτελεί η οικιστική εξέλιξη στα νησιά των Κυκλάδων κατά τη Μετανακτορική περίοδο και την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (περ. 1200-700 π.Χ.). Εξετάζονται όλες οι θέσεις των Κυκλάδων που έχουν αποδώσει αρχαιολογικό υλικό της περιόδου 1200-700 π.Χ., ανεξάρτητα από τη λειτουργία τους (οικιστική, ταφική, τελετουργική, εργαστηριακή, κ.ά.) και τη μέθοδο απόκτησης του εν λόγω υλικού (συστηματική ή σωστική ανασκαφική έρευνα, έρευνα επιφανείας, τυχαία ευρήματα, κατάσχεση, κ.ά.). Παρά τα σημαντικά κενά στις αρχαιολογικές καταγραφές, εξαιτίας της ανισομερούς έρευνας στις Κυκλάδες, χάρη σε αυτήν την αναλυτική εξέταση των συνολικά 112 θέσεων σε 23 νησιά σχηματίζεται μια κατατοπιστική εικόνα για την κυκλαδική οικιστική εξέλιξη σε τρεις κλίμακες: οικισμός, νησί και νησιωτικό σύμπλεγμα. Η συστηματική διερεύνηση του ζητήματος της κατανομής της κατοίκησης στις Κυκλάδες καταλήγει στη διαμόρφωση ενός μοντέλου, το οποίο ονομάστηκε οικιστικό εκκρεμές. Σύμφωνα με αυτό, η κατοίκηση κινείται εναλλάξ μεταξύ δύο άκρων, της διασποράς και της συγκέντρωσης. Το οικιστικό εκκρεμές λαμβάνει υπόψη το σύνολο του διαθέσιμου αρχαιολογικού υλικού και προσφέρει μια ρεαλιστική και πειστική αφήγηση για την οικιστική εξέλιξη και τον τρόπο ζωής στις Κυκλάδες κατά την υπό εξέταση περίοδο. Ωστόσο, ίσως την πλέον σημαντική συνεισφορά του συγκεκριμένου μοντέλου αποτελεί το γεγονός ότι προτείνει μια απολύτως ικανοποιητική ερμηνεία για το «οικιστικό κενό» που παρουσιάζουν οι έως τώρα αρχαιολογικές μαρτυρίες σε αρκετά από τα νησιά των Κυκλάδων κατά τη διάρκεια της περιόδου 1200-700 π.Χ. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, τόσο στον ηπειρωτικό όσο και στον νησιωτικό χώρο, παρατηρείται απουσία αρχαιολογικών ευρημάτων του τέλους της Ύστερης Εποχής του Χαλκού και των αρχών της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου. Το συγκεκριμένο φαινόμενο έχει χαρακτηριστεί από τη σύγχρονη έρευνα ως «οικιστικό κενό», καθώς ολόκληρες περιοχές παρουσιάζονται εγκαταλελειμμένες για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Κατά καιρούς, έχουν διατυπωθεί πολλές ερμηνευτικές προσεγγίσεις που επιχειρούν να διαφωτίσουν αυτήν τη «σκοτεινή» πτυχή της συγκεκριμένης περιόδου, όμως καθεμιά από αυτές παρουσιάζει ορισμένες σοβαρές αδυναμίες, με αποτέλεσμα το ζήτημα του «οικιστικού κενού» να παραμένει ανοικτό. Βάσει του μοντέλου του οικιστικού εκκρεμούς, η διατριβή αυτή υποστηρίζει ότι το «οικιστικό κενό» στις Κυκλάδες της περιόδου 1200-700 π.Χ. οφείλεται στην υιοθέτηση ενός τρόπου ζωής που χαρακτηρίζεται από διασπορά της κατοίκησης και, ως εκ τούτου, από περιορισμένη αρχαιολογική ορατότητα. Η διασπορά της κατοίκησης, μάλιστα, εξηγεί διάφορα φαινόμενα που έχουν προβληματίσει ιδιαίτερα τους μελετητές, όπως η υιοθέτηση της ατομικής ταφής, η ανομοιομορφία των ταφικών εθίμων, το αν υπήρξε κάποια φάση της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου κατά την οποία δεν κατασκευάζονταν οχυρώσεις, κ.ά. Επιπλέον, το οικιστικό εκκρεμές ενδέχεται να μπορεί να ερμηνεύσει παρόμοια «κενά» κατοίκησης που παρατηρούνται σε άλλες περιοχές και εποχές, συμβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο στη διερεύνηση του πεδίου της Οικιστικής βάσει των αρχαιολογικών δεδομένων.